تصفیه خود به خود4 طبیعت هضم و جذب می‌شود. ولی تجمع و انباشتگی وتجزیه ناپذیری برخی از مواد سرانجام محیط را دچار آلودگی می‌کند زیرا کهاکوسیستم جهانی بسته ومحدود است و بی‌انتها نمی‌باشد. دگرگونی‌های اکولوژیک در محیط زیست رابطه‌ی کاملا مستقیمی با بهره‌گیری مفرط از منابع طبیعی دارد و باید ادامه عملیات استفاده و استخراج از این منابع تحت کنترل درآید. منابع طبیعی در ابتدا نامحدود تصور می‌شد وترس از پایان یافتن یا کمبود آنها در میان نبود ولی با استفاده روز افزون از منابع طبیعی برای رفع نیاز‌های تکنولوژیکی، فکر نامحدود بودن این منابع باطل از آب درآمد. ازآنجا که قطع جریان پیشرفت ممکن است نتایج وخیم وحتی فاجعه آمیز را داشته باشد، واز طرفی زیر بنای اقتصادی و جریان پیشرفت در گرو منابع طبیعی است، توجه خاص در امر بهره‌برداری از منابع موجود با اصلاح تکنیک‌ها و اجرای برنامه‌های وسیع صرفه جویی الزام‌آور شد ومعلوم گردیدکه در زمینه استفاده از منابع طبیعی باید شیوه‌ای اختیار کنیم که از حداقل منابع به حداکثر استفاده شود. منابع طبیعی را عموما به دو دسته تقسیم می‌کنند: قابل تجدید مانند جنگل، مرتع، ماهی، حیوانات شکاری غیرقابل تجدید مانند زغال سنگ، نفت، گازطبیعی و کانی‌های دیگر. انسان فقط در صورتی می‌تواند از لحاظ تامین نیازمندی‌های دائمی خود از منابع طبیعی مطمئن گردد که تعداد جمعیت و میزان تقاضا‌های دائمی خود را در سطح متعادلی نگه دارد تا گردش مواد در موجود زنده وخاک به همان سرعتی باشد که مورد استفاده قرار می‌گیرد. در زمان حاضر که براثر رشد اقتصادی و ازدیاد جمعیت روز به روز برمیزان مصرف و احتیاجات انسان افزوده می‌شود، حفاظت از منابع طبیعی اهمیت دارد مثلا هم اکنون براثر چرای مفرط و به کار بردن روش‌های غلط کشاورزی بسیاری از مزارع سرسبز و حاصلخیز به صحرا‌های بایر و بی‌استفاده تبدیل شده است. رود بزرگ راین چنان آلوده شده که برگشت به حالت اول آن تقریبا امکان پذیر نیست. منبع ماهی موجود در رودخانه‌هاو دریا‌ها نیز روز به روز کاهش می‌یابند و این منبع عظیم تولید پروتئین در جهان به نابودی کشیده می‌شود. خوشبختانه در حال حاضر برنامه‌‌هایی برای حفاظت ازنسل ماهی‌ها و جلوگیری ازآلودگی‌هایی که چنین شکلی را بوجود می‌آورند دربیشترکشورهای جهان دردست تهیه واجراست. از بدو تاریخ، ماهیان به عنوان غذای برای جمعیت انسانی مورد توجه بوده‌اند. گفته می‌شود که ماهیگیری یکی از مشاغل قدیمی نوع بشر بوده است و مدارکی وجود دارد که چینی‌های باستانی روش پرورش ماهی را مدت‌ها قبل از میلاد مسیح می‌دانستند. با این وجود مطالعات علمی ماهیان تاریخ کهنی ندارد. در واقع تا قبل از قرن هجدهم میلادی هیچ گونه مطالعه‌ای وجود نداشته، تا اینکه در این زمان عوامل مختلفی موجب شروع ماهی شناسی و مطالعه علمی ماهیان گردید. از ابتدای قرن بیستم تحقیقات ماهی‌شناسی در زمینه‌های اساسی ذیل توسعه پیدا نموده که عبارتنداز: ١ـ طبقه‌بندی و پراکنش٢ـ کالبدشناسی٣ـ فیزیولوژی و بیو‌شیمی٤ـ آسیب شناسی٥ـ ساختار و پویایی جمعیت٦ـ تکامل وژنتیک٧ـ حفاظت. این حقیقت به نحوی شناخته شده است که دانش زیست‌شناسی ماهیان بخصوص در شکل شناختی، روابط طول و وزن، فاکتور رشد، تولیدمثل، غذا وعادت‌های غذایی و… بسیارمهم بوده و نه تنها در بالا بردن آگاهی‌های دانشگاهی ما حائز اهمیت است بلکه استفاده از آن درافزایش کارایی فناوری برای موسسات شیلاتی به جهت پیشرفت مدیریت خردمندانه پرورش ماهیان نیز بسیار مهم می‌باشد. ماهیان اهمیت زیادی در زندگی انسان دارند و از منابع طبیعی مهم پروتئینی به شمار می‌آیند. آنها برخی ازفرآورده‌های مفید دیگری را تأمین می‌کنند، همچنین در درآمد اقتصادی برخی ملل نقش دارند.کاهش تدریجی ذخایر ماهیان تجاری ناشی از بهره‌برداری بیش ازحد آنهاست و تغییرات موجود در زیستگاه آنها یکی از دلایل مهم لزوم علم زیست‌شناسی ماهی است (عادلی، 1378).

1-2-ضرورت تحقیق
ماهی کلمه خزر یکی ازگونه‌های ارزشمند دریای خزر بوده وبه علت دارابودن گوشتی خوش طعم به عنوان یک منبع غذایی مهم برای ساکنین نواحی جنوبی دریای خزر محسوب می‌گردد. این ماهی همچنین یک منبع غذایی مهم برای فیل ماهی دریای خزر می‌باشد. که درنواحی جنوبی دریای خزرازنظراقتصادی حایز اهمیت است. بررسی‌ها نشان داده که تکثیر طبیعی این گونه در طی سال‌های اخیرکاهش یافته است درحال حاضربازسازی ذخایر ماهی کلمه از طریق تکثیر مصنوعی صورت می‌گیرد. درطی سال‌های اخیر جمعیت‌های بسیاری از گونه‌ها به دلیل دخالت‌های مستقیم وغیرمستقیم بشردچارتغییرات چشمگیری شده ودرمعرض خطر انقراض می‌باشند. بسیاری ازگونه‌ها جهت ابقا درطبیعت و محفوظ ماندن از خطر انقراض نیاز به تکثیر مصنوعی دارند، به طوریکه امروزه تکثیرحمایتی به طورگسترده به منظور بازسازی، حفاظت و افزایش جمعیت‌های وحشی انجام می‌پذیرد. روش تکثیر حمایتی در برنامه‌های بازسازی ذخایرشامل صید مولدین ازطبیعت،تکثیر در شرایط اسارت و رهاسازی نتایج آنها درطبیعت می‌باشد. درحال حاضر حفاظت وبازسازی ذخایر این ماهی با ارزش ازطریق تکثیر مصنوعی و رهاسازی لارو ٢-١ گرم به آب‌های طبیعی انجام می‌پذیرد (کشیری وهمکاران،١٣٩٠). آنچه رمز موفقیت درتکثیر وپرورش ماهیان به شمار می‌آید بالا بردن بازده تکثیر و تولید بچه ماهیان سالم و قوی جهت پرواربندی می‌باشد. یکی از مشکلات در پرورش ماهیان، پرورش در مرحله نوزادی می‌باشد چرا که در این مرحله لارو‌ها از رشد بطنی برخوردار بوده و با تلفات بالا نیز همراه است. ایجاد شرایط طبیعی بهینه در مرحله نوزادی و جوانی ماهیان به منظور حداکثر نمودن تولیدات پرورشی اهمیت ویژه‌ای دارد (گلشاهی وهمکاران، ١٣٨٨). با توجه به اينکه لارو ماهيان از نظر آناتومي، فيزيولوژيک، رفتاري و اکولوژي از بزرگسالان متفاوت هستند. بنابراين در مطالعات زيست‌شناختي یک گونه، مراحل اوليه را نيز بايد مورد بررسی قرار داد تا به يک تصوير کامل از بيولوژي ماهيان منجر شود (بون و مور، 2008). لارو ماهی در طی دوره‌ی تکوینی دچار تغییرات مورفوژنتیکی و تمایزی پیچیده‌ای می‌شود. از آنجاییکه تکوین اعضای بدن و تغییرات آناتومی طی مراحل رشدی مختلف رخ می‌دهد. بنابراین، رشد نسبی بخش‌های مختلف بدن یک ویژگی مشترک تکوینی ماهی‌ها محسوب می‌گردد که در آن ساختارهای بدن به ترتیب اهمیت در طی مراحل اولیه‌ی زندگی توسعه می‌یابند (روسو و همکاران، 2007). در گونه‌های مختلف این تغییرات توسعه‌ای ممکن است به تغییرات در زیستگاه و منابع مورد استفاده نیز مرتبط باشد (ورد-کمپبل و بیامیش، 2005). از اینرو شناخت فرایند توسعه ریختی و الگوی رشد یک ماهی می‌تواند درک بهتر اولویت‌های زیستی در طی مراحل اولیه رشد و روند سازگاری آن در ارتباط با اندازه بخش‌های مختلف بدن را امکانپذیر نموده و دیدگاه‌هایی را در مورد ویژگی‌های زیست شناختی، رفتار و اکولوژی ماهی فراهم سازد (گیزبرت، 1999). از سوی دیگر در طی مراحل اولیه‌ی تکوینی، هر فرد در یک جمعیت با تغییرات عمده‌ای در فاکتورهای محیطی روبروست که فرد را مجاب می‌کند تا عکس‌العمل‌های مناسبی در برابر این تغییرات انجام دهد (پیندر و همکاران، 2005). از این‌رو شناخت ارتباط روند تغییرات در شکل بدن که در طی مراحل اولیه رشد به شدت تغییر می‌کند؛ با عوامل محیطی قابل تغییر، به درک این ارتباط جهت مدیریت دوره‌ی لاروی کمک می‌نماید.

1-3- اهداف مورد مطالعه در این تحقیق
1- بررسی روند تغییرات شکل بدن در طی مراحل اولیه رشدی با استفاده از روش‌های ریخت سنجی سنتی و هندسی.
2- بررسی الگوی رشد ماهی کلمه خزری در طی مراحل اولیه رشدی در دوره پرورشی.
3- تحلیل الگوی همبستگی ساختارهای بدن در طی مراحل اولیه رشدی و بررسی نقش عملکردی و کارآیی هر یک از مراحل شکلی.

1-4- معرفی ماهی کلمه (Rutilus rutilus caspicus)
ماهی کلمه یا تلاجی از ماهیان باارزش دریای خزر می‌باشد و در گذشته‌های دور از مهم‌ترین ذخایر این دریا را تشکیل می‌داده است (نوروزی و همکاران، 1385). ماهی کلمه به علت دارا بودن گوشتی خوش طعم به عنوان یک منبع غذایی مهم برای ساکنین سواحل جنوبی دریای خزر محسوب می‌گردد. این ماهی همچنین یک منبع غذایی مهم برای فیل ماهی5 دریای خزر می‌باشد. بررسی‌ها نشان داده که تکثیر طبیعی این گونه طی سال‌های اخیر کاهش یافته است. کاهش در ذخایر ماهی کلمه در سال‌های اخیر، بنا به دلایل مختلف از جمله صید بی رویه، آلودگی آب‌ها و ایجاد سد در مسیر مهاجرت بوده به طوری که این گونه جزء گونه‌های در معرض تهدید دریای خزر معرفی گردیده است (کشیری و همکاران، 1390).

1-5-رده‌بندی ماهی کلمه
این ماهی از راسته کپورشکلان (Cypriniformes)، خانواده کپور ماهیان (Cyprinidae)، جنس (Rutilus)، گونه (Rutilus rutilus caspicus) بوده و نام انگلیسی آن Vobla و Roach، نام فارسی کلمه و نام محلی تلاجـی است (عسکری، 1388). گونه Rutilus rutilus caspicus دارای چند نژاد است که دو نژاد آن Rutilus rutilus caspicus knipowitsکه به کلمه ترکمنی وRutilus rutilus caspicus kurensisکه به کلمه انزلی معروف هستند در منطقه خزر جنوبی به وفور یافت می‌شوند. زیستگاه کلمه ترکمنی از خلیج گرگان تا منطقه بکدشت واقع در شمال ادامه دارد و بیشترین گستردگی را در محدوده خلیج استرآباد، خلیج ترکمن، خلیج کراسناودسک و در سطح وسیعی از آب‌های کم عمق از استرآباد تا ناحیه کیانکی من جمله ساحل جزیره اوگرچینسکی6 و جزیره کزل سومسک7 دیده می‌شود (خواجه 1377).

1-6-مشخصات ظاهری ماهی کلمه
فرم بدن دوکی شکل، رنگ بدن ماهی در ناحیه پشتی متمایل به رنگ آبی یا ترکیبی از رنگ‌های سبز و قهوه‌ای است. باله شکمی و مخرجی به رنگ نارنجی تا قرمز پررنگ، باله سینه‌ای و دم متمایل به قرمز اما قسمت تحتانی فوقانی باله دمی و پشتی تیره می‌باشد. پهلو‌ها نقره‌ای و در ماهیان بزرگ متمایل به زرد تا برنزی می‌باشد. رنگ عنبیه چشم از زرد تا قرمز متغیر است و معمولا واجد یک خال تیره در زیر مردمک چشم می‌باشد. دارای پنج سری باله شامل یک جفت باله سینه‌ای، یک جفت باله شکمی، یک باله‌ی پشتی و یک باله مخرجی و یک باله‌ی دمی هموسرک است. که باله پشتی واجد پایه‌ای کوتاه که از بالای باله‌ سینه‌ای آغاز می‌گردد، دارای 3 شعاع غیر منشعب و 11-9 (غالبا 10) شعاع منشعب می‌باشد. باله مخرجی شامل پایه طویل‌تر و شامل 3 شعاع غیر منشعب و 11-10 (معمولا 10) شعاع منشعب می‌باشد. خارهای آبششی 10 عدد و تعداد مهره‌های پشتی بین 41-39 عدد در بیشتر مواقع 39 عدد می‌باشد که مهره‌های دوم و سوم به راحتی جدا می‌شوند. فلس‌ها نسبتا درشت و دهان نسبتا کوچک و مورب و تقریبا انتهایی است. نوک دهان بالای حاشیه‌ی تحتانی چشم‌ها قرار دارد. فاقد سبیلک است. فرمول خط جانبی L.L. 41 (7-8 1/2)/(3-4 1/2) 46 (47)(48) بوده و دندان حلقی 5-6 و ندرتا 5-5 و یا 6-6 و سطح سایشی گاهی چین خوردگی اندکی دارد (بلالی و نوروزی، 1378). تغذیه از نرمتنان باعث بزرگ شدن دومین تاج دندان حلقی می‌شود که در مقایسه با کلمه‌هایی که از گیاهان آبزی و فائون چوبی تغذیه کرده است بزرگتر می‌باشد (برادران طهوری 1369). کامل شدن دندان حلقی در ماهی کلمه دریای خزر نسبت به ماهی کلمه سایر آب‌ها، زودتر و در طول 100-90 میلی‌متری صورت می‌پذیرد و در این طول، ماهی کلمه قادر به مصرف نرمتنان می‌شود (ندافی و همکاران، 1381).
1-7-صید ماهی کلمه
بنا به گزارشات برگ8 در سال 1945 ماهی کلمه 25-20 کیلومتر در داخل قره‌سو برای تولید مثل مهاجرت می‌کرده است. کلمه در فصل تولید مثل به صورت گله‌ای به داخل رودخانه‌ها مهاجرت می‌کند و آما

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید