مردم به دنبال کانال هاي جديدي براي رفع نياز هاي خود و همچنين به دنبال کانال هاي جديدي براي بيان اعتراض هاي خود بودند.”از آنجاکه ملت مجبور است نوشته هاي آزاد را غير قانوني بداند،عادت بر آن مي شود که هر چيز غير قانوني را آزاد،آزادي را غير قانوني،و آنچه را قانوني است نا آزاد بداند.”(مارکس،1380:109)
حکومت بن علي به علت در نيافتن دگرگوني هاي رسانه اي در جهان و کشور خود،تصور مي کرد با محدود کردن رسانه ها به ويژه راديو،تلويزيون،مطبوعات و اينترنت مي تواند حکومت خود را محفوظ بدارد،از اينرو در سال 1989 در پي انتخابات مجلس، سياست خشکاندن سرچشمه ها را اعمال کردو به به اعمال سانسور سنگين و سرکوب مخالفان پرداخت و غافل از آن بود که : “رسانه هاي آزاد به مانند نيزه تلفوس قادرند زخمي را که بر پيکر سياست مي زنند،خود التيام بخشند،بگذاريد انسان ها افکار خود را آزادانه بيان کنند و خشمشان را مانند آتشي بيرون بريزند که در سطح زمين زبانه مي کشد.آنها مثل ذرات پراکنده باروت با هم تماس برقرار مي کنند و شعله ور مي شوند.اين انفجار نه صدايي در پي دارد و نه خطري،اما اگر آنها را تحت فشار قرار دهيد به آتش پنهان در عمق زمين مي مانند که تا به صورت زمين لرزه و آتش فشان خود را ننمايد،شعله هايش را کسي نخواهد ديد.”( کين،17:1383-18)
اختلافات و درگيري ها در ابتدا ميان دولت و حزب اسلامي النهضه بود اما به مرور اين نا آرامي ها به جامعه به ويژه به ميان جوانان تحصيلکرده ي بيکار که ناراضي از حکومت بودند کشيده شد.جواناني که با دستيابي به شبکه هاي اجتماعي جديد همچون اينترنت،فيس بوک،توييتر،يوتيوپ و گوگل بستري تازه براي بيان خواسته ها و اعتراضاتشان دست يافته بودند.اين شبکه هاي اجتماعي محل گردهمايي صدها ميليون کاربر اينترنت است که بي توجه به مرز،زبان،جنس و فرهنگ به تعامل و تبادل اطلاعات مي پردازند.مردم در زير فشارحکومت هاي اقتدارگرا و به دليل بسته بودن مجاري بيان اعتراضاتشان واعمال شديد سانسور در اين قبيل کشورها،شهروندان به کانال ها و شيوه هايي چون اعتراضات خياباني،رسانه هاي نو همچون اينترنت و شبکه هاي مجازي رو آوردند.
معترضان با استفاده از اين شبکه هاي اجتماعي امکان مي يابند تا صداي اعتراضات خود را به گوش مردم در ديگر نقاط جهان برسانند و همچنين به کمک اين شبکه ها به سازمان دهي خود بپردازند.شبکه هاي اجتماعي اين امکان را به کاربران مي دهد تا با سرعت بالا و امکانات متنوعي چون صوت و تصوير مطالب خود را به اشتراک بگذارند بدون آن که نام يا نشاني از آنها آشکار شود.اين شبکه ها به علت افقي بودن روابط ميان کاربرانشان،مي توانند عقلانيتي تفاهمي بر پايه ي ديالوگ و کنش بين الاذهاني پديد آورد.
تحولات روي داده در تونس ماحصل مجموعه شرايطي از بيکاري،تورم سنگين،افزايش شمار دانش آموختگان و گسترش طبقه ي متوسط بود که در کنار فضاي بسته ي سياسي و سانسورهاي اعمال شده توسط حکومت زين العابدين بن علي بر رسانه هاي اصلي کشور با ظهور و شکل گيري جامعه شبکه اي در تونس فضا و مجال تحقق يافت.
گفتار دوم:اينترنت وتلفن همراه در تونس در تونس
همانطور که در جدول 1 ملاحظه مي کنيد در يک دهه اخير تعداد کاربران اينترنت در کشور تونس از %1 درصد در سال 2000 به %36.3 درصد در سال 2011 رسيده است يعني اين کشور يک رشد %35.3 در صدي در يازده سال را داشته است. و از اين تعداد 3,856,984 کاربر اينترنت، تعداد 2,799,260 نفر کاربر شبکه اجتماعي فيس بوک بوده است اين تعداد کاربر يعني تقريباً يک چهارم (26.3%) جمعيت تونس را شامل مي شود و اين جمعيت قابل ملاحظه اي مي باشد براي کشور 10,629,186 نفري تونس، اين به اين معني است که از هر 4 تونسي يک نفر عضو شبکه هاي اجتماعي فيس بوک مي باشد و تقريباً يک سوم جمعيت هم کاربر اينترنت مي باشند و به معني اين مي باشد که از هر سه نفر تونسي يک نفر کاربر اينترنت و به اينترنت دسترسي دارد.
در فاصله ي 18 تا 26 دسامبر 2010،حداقل افرادي که در تونس از فيس بوک استفاده کرده اند در کم ترين روز استفاده از آن يک ميليون و هشتصد و بيست هزار نفر بوده است که بيش از 18 در صد کل درصد جمعيت تونس را تشکيل مي دهد.(Anderson,2010)
(…اما اين تنها بخشي از قدرت فضاي جريان هاست در حالي که شبکه هاي ماهواره اي از قبيل شبکه تلويزيون الجزيره و نيز ابزارهايي مانند ايميل،اس ام اس و غيره نقش انکار ناپذيري در آگاهي بخشي نسبت به جريانات و شکل دهي استراتژي مردم معترض داشته است…)(واعظي،1390:170)

جدول شماره 1.
نمودار رشد اينترنت در تونس

منبع:
http://www.indexmundi.com/g/g.aspx?v=118&c=ts&l=en

جدول شماره 1.1
نمودار تعداد کاربران اينترنت در تونس

سال
کاربران اينترنت درکشور تونس
جمعيت
درصد کاربران
منبع استفاده شده
2000
100,000
9,666,900
1.0%
ITU
2006
953,000
10,228,604
9.3 %
ITU
2007
1,618,440
10,342,253
15.6%
ATI
2008
1,765,430
10,383,577
17.0%
ATI
2009
3,500,000
10,486,339
33.4%
ATI
2010
3,600,000
10,486,339
%33.9
ATI
2011
3,856,984
10,629,190
%36.3
ATI

منبع:
http://www.internetworldstats.com/af/tn.htm
http://www.socialbakers.com/facebook-statistics/

به طوري که کشور تونس که در سال 2003 داراي جمعيت 9,924,742 بود ولي از اين تعداد جمعيت بر اساس آمارها 1,899,900 نفر داراي تلفن همراه بودند ولي امروزه با جمعيت 10,629,190 تقريباً داراي 11,250,000 تلفن همراه مي باشد که نشان دهنده رشد 105% اين کشور مي باشد . در مورد تونس شاهديم که در پايان اعتراضات تقريباً تمام فيلم هاي منتشره در فضاي مجازي اينترنت به وسيله تلفن همراه ضبط شده بود (غبيشاوي،وبگاه الفارسيه).
در حقيقت هر شهروند خود به توليد محتوا پرداخته بود محتوايي که ديگر مرجع سانسوري نيست که بخواهد بر آن سانسور اعمال نمايد. همين توليد محتوا بود که به خيزش هاي عربي کمک کرد که با توجه به هويت عربي و اسلامي که بر منطقه خاورميانه غالب مي باشد به صورت دومينووار دست به اقدامات اعتراضي بزنند اين ابزار فرد را قدرتمند کرد ابزار هاي ارتباطي چون تلفن همراه و شبکه اجتماعي مجازي با نقش مکملي که با هم ايفا کردند سبب شدن که فرد قدرتمند شود ودولتها ضعيف تر، تکنولوژي ها در گذشته به سود حاکمان بود و عمل مي کرد زيرا اطلاعات به صورت يک سويه بود ولي تکنولوژي امروز ه باعث شده انحصار از بين برود اخبار از طرف همه است به همه (زکريا،38،1390)

گفتار سوم:شبکه ها و سايت هاي خبري در تونس
پديده رسانه هاي اجتماعي در بهار عربي، به ايجاد يک اکوسيستم رسانه اي انجاميد که پيش از اين وجود نداشت. اين اکوسيستم به نوبه خود به تعريف تازه اي از خبرنگاري در حوزه عربي منجر شد و راه و منبع تازه اي براي بسيج نيروهاي سياسي پيش روي بازيگران منطقه اي قرار داد. رسانه ها مي توانند با برجسته سازي اخبار تحولات ،روندهاي انقلابي را سرعت ببخشند.مثل نقشي که الجزيره در تحولات تونس و مصر ايفا کرد.
نقش و اهميت رسانه ها و شبکه هاي اجتماعي در تحولات اخير خاورميانه و شمال آفريقا ثابت کرد که همين وسائل ارتباطي امروز به عنوان مهمترين عامل و محرک در تحولات جهاني نقشي انکارناپذير دارند.شبکه هايي که با پوشش دادن ثانيه به ثانيه تحولات و جهت دادن به نگاه مخاطب نقشي مهم در به ثمر نشاندن انقلاب هاي مصر و تونس داشته اند.
هر چند خواست و اراد? مردمي در به ثمر رساندن انقلاب ها واقعيتي است انکارناپذير اما اغراق نيست اگر شبکه الجزيره را يکي از مهمترين عوامل تأثيرگذار در به ثمر رساندن انقلاب هاي مصر و تونس بدانيم.شبکه الجزيره عربي که پربيننده ترين و محبوب ترين رسانه در جهان عرب است،با پوشش دادن کامل اخبار تحولات در کشورهاي عربي تاکنون اينگونه به مخاطبان خود القاء کرده است که شبکه اي است بي طرف اما واقعيت آنست که هدف الجزيره در دست گرفتن افکار عمومي جهان عرب است و در بسياري از موارد اعمال کنند? سياست هاي دولت قطر است(بهشتي پور،1390)
شبکه الجزيره عربي که پربيننده ترين شبکه در جهان عرب است سياست هاي متمايل به دولت قطر دارد و در عين حال سعي دارد که به عنوان شبکه اي بين المللي حضوري فعال در تحولات جهان عرب داشته باشد.اين حضور تاکنون در بخش انگليسي و عربي بسيار پررنگ بوده است. روش روزنامه نگاي و خبررساني مدرن کانال الجزيره، از سال 1996 به بعد، بدون شک گفتمان متفاوت و چالش برانگيزي را در بر ابر روش هاي رسمي و حکومتي تبليغاتي در جهت منويات سياسي و ائتلافهاي منطق هاي حاکمان عرب به ارمغان آورده است. اين کانال خبري، به دليل دعوت از نيروهاي مخالف2 (اپوزيسيون) و فعالين سياسي و حقوقي تونسي و برملاکردن فساد و مصادره آزادي ها و افشاي شکنجه هاي حکومت بن علي بر ضد اسلام گراها و چگونگي تقلب در انتخابات تونس، باعث بسيج افکار عمومي و دستکاري گفتمان انقلابي در تونس شد. با وجود اين، به رغم ممنوعيت فعاليت شبکه الجزيره در تونس و پس از اعلام سراسري تظاهرات در 14 ژانويه 2011، روبروي مقر وزارت کشور تونس، کانال الجزيره به پوشش گسترده آن اقدام کرد (لملوم،2001 : الجزيره نت).
مردم حاضر در اين تظاهرات، تصاويري از الجزيره در دست داشتند که بر آن نوشته بودند “تشکر، تشکر الجزيره” .با اينکه تمامي رسانه هاي غربي مشغول پوشش جشن هاي سال نوي ميلادي بودند، اقدام به بازتاب صحنه هاي حيرت آور انقلاب تونس کرد. اين از اولين جرقه هاي انقلابهاي عربي بود (لملوم،2001 : الجزيره نت).
(…به لحاظ تاريخي، مي توان آغاز تحرك مجازي و الکترونيکي در تونس را به تاريخ ژانويه 1998 و هنگامي که دو جوان تونسي با اسامي مستعار فوتس3 و وترمان4 اقدام به اشتراك گذاري در وبلاگ خود کردند، ارجاع داد …)(ابراهيمي،53:1390).
اما رسانه ها به اندازه و توان خود تأثيرگذار هستند.يک رسانه نمي تواند حکومتي را برکنار و يا آن را بر سرکار بياورد ولي مي تواند در بسياري از موارد همچون کاتاليزور عمل کند. به عبارتي رسانه مي تواند سرعت اين روند را تحت تأثير قرار دهد و با برجسته سازي اخبار تحولات، روندهاي انقلابي را سرعت ببخشد.مثلا نقش برجسته و پررنگ شبکه الجزيره در تحولات تونس و مصر.)(parsine.com
در دسامبر 2010، محمد بوعزيزي، که طاقتش از ظلم و سرکوب نظام بن علي به تنگ آمده بود، خودش را در شهر کوچک سيدي بوزيد در تونس به آتش کشيد. تصاوير آماتور تهيه شده از اين ماجرا توسط شبکه اطلاع رساني الجزيره قطر دريافت و به تمام جهان مخابره شد. پخش چند باره ي اين تصاوير از سوي شبکه هاي ديگر به سرعت با واکنش هايي در منطقه همراه شد تا اولين حرکت هاي بهار عربي شکل بگيرد. شبکه الجزيره که تاکنون عمدتا به پخش تصاوير و اخبار با رويکرد پان عربي مي پرداخت، به سرعت به دريچه اي براي بازتاب تحولات داخلي کشورهاي عربي تبديل شد و به صورت مستمر و اغلب زنده اين تحولات را پوشش داد. از سيدي بوزيد تا ميدان تحرير در مصر، الجزيره به پوشش تصاوير اعتراضات مردم کشورهاي عربي براي به دست آوردن دموکراسي و آزادي پرداخت. اين شبکه به اين ترتيب به امداد و ياري فعالاني اقدام کرد که در وبلاگ هاي خود و در شبکه هاي اجتماعي مانند فيسبوک، يوتيوب، توييتر و فليکر به انتشار مطالب مي پرداختند. اين شبکه حتي در سايت هاي اينترنتي خود به زبان انگليسي و عربي صفحاتي را طراحي و امکان اتصال آنلاين به توييتر را ساماندهي کرد تا امکان ديدن تصاوير آماتور به صورت زنده وجود داشته باشد. اين معادله جديد، که به علت تعامل ميان شبکه هاي ماهواره اي و پايگاه هاي اجتماعي ايجاد شده، اجازه داد تا صداهاي

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید