خاورميانه

(…روان شناساني به موضوع انتقال فناوري اطلاعات به خاورميانه در يک دهه اخير پرداخته اند و بررسي کرده اند که چگونه ارتباطات شخصي ميان افراد از اين فناوري تاثير پذيرفته اند مي توان به نور حياتي ذکريا اشاره کرد که با کاربست مدل ارتباطات فرهنگي دريافته که فناوري اطلاعات برقراري ارتباط ميان افراد خاورميانه را سهل کرده است …)(روزنا،1390،ص 110)
(…همچنين پراکندگي اين فناوري را موجب تغيير انقلابي خاورميانه دانسته، پيش بيني کرده که رشد فناوري اطلاعات کنترل ناشدني هست و موجب تغيير پويش هاي سياست محلي در خاورميانه و مهيا شدن صحنه براي آزادي و رهايي خواهد شد بدين ترتيب اين پژوهشگران اين فرضيه را مبناي کار قرار دادن که ميزان نفوذ پذيري فناوري اطلاعات که از آن جمله با شاخص تعداد کاربران اندازه گيري مي شود با ميزان آمادگي هر دولت براي احراز شايستگي فناوري همبستگي دارد و دولت هايي که تعداد کاربران اينترنت بيشتري داشته باشند از ميزان آمادگي بيشتري براي تحولات مردم سالارانه برخوردارند…)(روزنا،112،1390)
اين مسئله به خوبي در مورد تونس نمايان هست چرا که %36.3 درصد از مردم اين کشور به اينترنت دسترسي دارند. در اين ميان آلون پلد معتقد است که : ” ” در مجموع، انقلاب اينترنت، عقب ماندگي سياسي، اقتصادي و فناوري کشورهاي عرب شرق مديترانه را برجسته و تشديد مي کند. رهبران سياسي به جاي لاف زدن در اين باره بايد به مشکلات راستين کشور خود بپردازند ” “(روزنا،111،1390).
طي يک دهه اخير جوامع کشورهاي خاورميانه با تغييرات فراواني در بافت اجتماعي خود روبرو بوده اند که مي توان از افزايش سريع تحصيلکردگان به عنوان مثال نام برد که پيامد آن ظهور نخبگان جديدي بود که بافت اجتماعي را دگرگون کرده، تغيير در بافت اجتماعي که مقدمات جنبش هاي نوين اجتماعي را فراهم کرده است. اگر به آمار تحصيل کردگان در اين دو کشور تونس و مصر نگاهي بيندازيم و همچنين سن اين افراد را هم ملاک قرار دهيم مشاهده مي شود که اين نخبگان همگي جوان مي باشند بر اساس آمار يونيسف در کشور مصر 88%درصد از جمعيت سنين 14-24 مرد در حال تحصيل مي باشند همچنين اين آمار در ميان زنان 82% درصد مي باشد. در کشور تونس آمار کساني که بين سنين 14-24 به تحصيل مشغول مي باشند از مصر بالاتر مي باشد و اين تفاوت به حدود 10%درصد مي رسد که در کشور تونس 98%درصد در ميان مردان و 96%درصد در ميان زنان مي باشد. همچنين افزايش کاربران اينترنت و کاربران شبکه هاي مجازي خصوصاً در يک دهه اخير در خاورميانه سبب بالا رفتن سطح دانش، آگاهي و سواد رسانه اي شده است. بر طبق آمار 77,020,995 کاربر اينترنت فقط در منطقه خاورميانه مي باشد و منطقه شمال آفريقا هم که شامل کشورهاي مصر، تونس، ليبي، الجزاير و مراکش مي شود حدود 45ميليون کاربر اينترنت در سال 2011 دارد در حالي که در سال 2000 در کل منطقه شمال آفريقا که دو کشور تونس و مصر در آن قرار دارد فقط حدود 750 هزار کاربر اينترنت وجود داشته است مشاهده مي شود که در حدود 10 سال حدود 44 ميليون کاربر به تعداد کاربران اينترنت اضافه شده است. در مورد تعداد تلفن هاي همراه که امروزه فقط ابزار ارتباطي نيست بلکه به يک ابزار کاملاً مولتي مديا تبديل شده که نه تنها نقش ارتباطي دارد بلکه نقش اطلاعاتي، خبر رساني و آموزشي هم نيز پيدا کرده است. بايد بيان داشت که تعداد تلفن هاي همراه در سال 2001 در شمال آفريقا حدود 16 ميليون خط تلفن همراه فعال بوده است ولي در يک دهه اخير اين تعداد به حدود 146 ميليون خط تلفن همراه فعال افزايش پيدا کرده است.
در واقع گسترش خطوط ارتباطي اعم از گسترش اينترنت و تلفن همراه سبب افزايش دسترسي عامه مردم به اينترنت و فضاهاي مجازي در اين كشورها شده و در پي آن بالا رفتن آگاهي را در پي داشته است و اين امر به ضرر حكمراناني تمام شده که کوشش داشتند بر همه امور مردم کنترل داشته باشند. اين روند رشد را همچنين بر طبق آمارهاي جهاني(جدول هايي که در پژوهش به آن اشاره شده است) در کشورهايي که در آنها خيزش هاي عربي (مصر و تونس ) صورت گرفته است بررسي مي نماييم.africa tel com,2010))
(…در عصر حاضر رشد فناوري هاي ديجيتالي موجب تغييرات شگرفي در وسايل ارتباطي و رسانه اي و نحوه انتقال پيام شده است يکي از مهمترين اين ابزارهاي ارتباطي و اطلاعاتي در اين دوره که کاربردهاي روز افزوني در ميان خيل گسترده جامعه امروزين نيز پيدا کرده تلفن همراه است. به اعتقاد جامعه شناسان هر پديده اجتماعي در عصر حاضر داراي کارکردهاي دو گانه مثبت و منفي مي باشد..)( نش،256:1388).
با توجه به کارکردهاي متنوع تلفن همراه، نظير دوربين عکاسي و فيلم برداري، ارسال و دريافت پيام از طريق (sms,mms) ارسال پيام به شبکه هاي اجتماعي همچون توييت کردن1 پيغام و امکان ارسال مستقيم فيلم و عکس دريافت امواج راديويي وتلويزيوني و امکانات رايانه اي وسيع اتصال به شبکه و امکانات ديگري که توسط نسل جديد گوشي همراه ارائه مي شود(رشکياني، وب گاه پژوهش همشهري).
سبب شده که امروزه نقش تلفن همراه از يک وسيله و ابزار ارتباطي ساده فراتر رفته و نقش بسيار مهمي را در شبکه ارتباطي و اطلاعاتي ايفا نمايد. اين نقش را به وضوح در خيزش هاي عربي مشاهده مي کنيم اين ابزار ارتباطي که خود محصول گسترش علم تکنولوژي مي باشد امروزه نقش بسيار مهمي را در زندگي فردي افراد ايفا مي نمايد گسترش اين پديده سبب شکل گيري مفهوم شهروند خبرنگار، شکستگي کلامي که خود اين پديده ها اختيار و آزادي افراد را بيشتر کرده است نمونه اين پديده در روند خيزش هاي عربي مشاهده مي نماييم که شهروندان با گرفتن تصاويري از صحنه هاي اين اعتراضات و انتقال آن به شبکه هاي اجتماعي نقش مهمي را ايفا نمودن ، به گفته مدير اجرايي شرکت ” سوني” “جان پويسون ” “با نگاهي به ديناميسم اجتماعي، ما دريافتيم که دوربين هاي نصب شده بر روي گوشي همراه در واقع ابزار هايي ارتباطي هستند، نه صرف دوربين هايي ديجيتال” (وبگاه، موسسه پژوهش همشهري).
دارندگان اين ابزار ارتباطي خود مي توانند شبکه اجتماعي وسيعي را تشکيل دهند اين شبکه هاي اجتماعي بسته به موضوع افراد و ارتباط آنها مي تواند سياسي، اجتماعي، مذهبي و … باشد با تشکيل اين شبکه ها مي توان کارکردهاي خاصي که در رابطه با آن موضوع شکل گرفته را از آنها انتظار داشت. اين شبکه ها، داراي ظرفيتي بالا هستند و قادرند پيامي را در زمان کوتاه در سرتاسر کشور ميان لايه هاي مختلف پخش نمايند.اگر به بررسي ضريب نفوذ تلفن همراه در منطقه خاورميانه بپردازيم مشاهده مي شود که رشد بالايي را داشته است به عنوان نمونه کشور تونس و مصر در يک دهه اخير بر اساس آمارهاي ارائه شده رشدي نزديک به 100 % در برخي کشورها بيشتر از آن را تجربه کرد.
از اين نکته نبايد غافل شد که در اين تحولات صورت گرفته در خاورميانه بايد به نقش شبکه هاي اجتماعي ديگري نيز اشاره کرد که مجازي نبودند ولي فضاي مجازي تاثير عمده اي در بسيج آنها بر عهده داشت از جمله مي توان به سنديکاي کارگري تونس اشاره نمود که وب سايت اين سنديکا توسط هکرهاي تونسي هک شد و اطلاعيه اي بر روي وب سايت قرار دادند که در آن بيان شده بود که بايد در ميدان محمد علي در پايتخت تجمع نمايد همين اقدام سبب شد که کارگران هم به صف مردم معترض پيوند بخورند، در مصر نيز شاهديم که از شبکه رانندگان تاکسي بهره گرفته شد به اين شکل که افرادي که در شبکه هاي مجازي عضويت داشتند به اين دليل که مي دانستد جمعيت زيادي از مردم مصر به اينترنت دسترسي ندارند اين موضوع را در شبکه هاي اجتماعي مجازي همچون فيس بوک و توييتر مطرح کردند که هنگام سوار شدن
درتاکسي با رانندگان تاکسي صحبت شود در رابطه با دعوت تجمع در ميدان التحرير که در شبکه اجتماعي صورت گرفته بود، آنها آگاه بودن که رانندگان تاکسي در مصر نيز عادت به صحبت کردن با مسافران خود را دارند.(شفيعي،ابراهيم نيا،عروجي،1391)
از اين موارد مي توان نتيجه گرفت که چطور شبکه اجتماعي مجازي پيوند مي خورند با شبکه هاي واقعي و انساني و تعامل وسيعي را ايجاد مي نمايند. شبکه هاي مجازي با شکستن انحصار دولت در مهندسي افکار عمومي و آشکار کردن ناتواني دولت در استقلال ملي، تامين خدمات بهينه و اقتصاد و نيز مديريت عاري از فساد سبب شکل گيري تحولات اخير و به ويژه تضعيف رژيم بن علي و مبارک شدند. توانايي رسانه هاي مجازي در بسيج افکار عمومي به اندازه اي بود که مي توان آن را انقلاب مجازي نام نهاد. در مصر نيز شاهديم که همين بسيج اجتماعي نيروي قوي را ميان دولت مبارک و ارتش آن کشور ايجاد کرد. در واقع اين شبکه ها فرصت مناسبي در اختيار گروه هاي اجتماعي منطقه خاورميانه گذاشتند تا علاوه بر افزايش آگاهي جوانان و اطلاع رساني به سازماندهي گسترده آنان بپردازند و از آنجا که گروه هاي مختلف اجتماعي نيز مانند گذشته براي دسترسي به اطلاعات و اخبار خود را به رسانه هاي سنتي محدود نمي کردند گسترش روزافزون فناوري ارتباطات الکترونيکي نظير شبکه هاي ماهواره اي و اينترنتي و شبکه هاي مجازي تاثيرات غيرقابل انکاري بر اذهان عمومي اين منطقه داشته و اين فضاي اطلاعاتي که امروزه ايجاد شده به راحتي مي تواند به افکار عمومي جهت دهد و بر تحولات تاثير بگذارند. (پژوهشگاه همشهري)
تفاوت عمده اي که ميان رسانه هاي عمومي گذشته و رسانه هاي امروزي شاهد هستيم ميزان تاثير گذاري رسانه هاي امروزي هست چرا که رسانه هاي امروزي دو سويه و دوطرفه مي باشد. رسانه هاي امروزي مرکزيت خاصي ندارند و چند مرکزي و هسته اي مي باشند. در واقع گسترش فضاي مجازي به ويژه اينترنت و ساير امکانات موجود در آن مانند شبکه هاي اجتماعي فيس بوک و تويتر نقش غيرقابل انکاري در پيشرفت اهداف آزاديخواهان در کشورهاي خاورميانه و شمال آفريقا داشته است. اين شبکه هاي ارتباطي و اطلاعاتي نه تنها فاصله هاي موجود بين ملت ها و کشورها را از ميان برداشته بلکه توان انتقال اطلاعات را در حجم وسيع و در مدت زمان کوتاه فراهم آورده است. در مجموع مي توان بيان داشت که جهاني شدن و گسترش فناوري ارتباطات جمعي تاثيرات مهمي در کشورهاي در حال توسعه به ويژه کشورهاي خاورميانه و شمال آفريقا بر جاي گذاشته است.rasaneh.ir))

فصل دوم :شبکه اي شدن و انقلاب در تونس

گفتار اول:جامعه شبکه اي در تونس
آنچه در تونس رخ داد نويد بخش دوراني تازه از مبارزات آزاديخواهانه و دموکراتيک و جنبش هاي اجتماعي در آفريقا و خاورميانه عربي است.در عصر حاضر،عصر ارتباطات و اطلاعات پيدايش تکنولوژي هاي نوين ارتباطي و گسترش گفتمان هاي دموکراسي خواهانه در جهان،زنگ خطري براي رژيم هاي خودکامه و توتاليتر به صدا در آورده است.در عصر حاضر رسانه ها داراي نقشي حياتي هستند و ديگر نمي توان همچون سال هاي دور با ابزارهاي قديمي به مبارزه با رسانه ها و سانسور آنها پرداخت.
نگارنده به دنبال بيان اين نيست که تنها دليل شکل گيري تحولات در تونس را شکل گيري و وجود جامعه شبکه اي بداند چرا که جامعه شبکه اي داراي نقش سلبي بود نه ايجابي و بايد اذعان داشت مجموعه شرايط سياسي،اقتصادي،اجتماعي و فرهنگي با استفاده از رسانه هاي جمعي و جامعه شبکه اي و مجازي بستر ساز شکل گيري اين تحولات شدند.جامعه شبکه اي مرزهاي زماني و مکاني را درنورديده و امکان رديابي پيام ها را براي دولت هاي توتاليتر همچون تونس و مصر دشوار ساخته است.مخاطبان بر مبناي نيازهاي خود به رسانه ها روي مي آورند اما از آنجا که رسانه هاي بزرگ و اصلي تونس متعلق به دولت بودند و دولت سانسور شديدي را اعمال مي کرد از اينرو

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید